بیماری ها

رادیکال آزاد و تأثیر رادیکال های آزاد بر بدن

رادیکال آزاد (Free Radical) مولکول های بسیار واکنش پذیر و ناپایداری هستند که به طور طبیعی در بدن به عنوان محصول جانبی متابولیسم (اکسیداسیون) یا در اثر قرار گرفتن در معرض سموم در محیط مانند دود تنباکو و اشعه ماوراء بنفش تولید می شوند. رادیکال های آزاد فقط کسری از ثانیه طول عمر دارند، اما در این مدت می توانند به DNA آسیب برسانند، گاهی اوقات منجر به جهش هایی می شود که می تواند منجر به سرطان شود. آنتی اکسیدان موجود در غذاهایی که می خوریم می تواند مولکول های ناپایدار را خنثی و خطر آسیب را کاهش دهد.

در این مقاله به ساختار، علل و اثرات رادیکال های آزاد و همچنین مواردی که باید در مورد مکمل های آنتی اکسیدانی در صورت ابتلا به سرطان بدانید، خواهیم پرداخت.

رادیکال آزاد چیست؟

رادیکال آزاد

رادیکالهای آزاد اتم هایی هستند که حاوی الکترون جفت نشده اند. به دلیل این عدم وجود تعداد پایدار الکترونهای پوسته خارجی، آنها در جستجوی مداوم اند تا با الکترون دیگری متصل شوند تا خود را تثبیت کنند (فرایندی که می تواند به DNA و سایر قسمتهای سلولهای انسانی آسیب برساند). این آسیب ممکن است در پیشرفت سرطان و سایر بیماری ها نقش داشته و روند پیری را تسریع کند.

انواع رادیکال آزاد

رادیکال های آزاد انواع مختلفی دارند، اما در انسان مهمترین آنها رادیکالهای آزاد اکسیژن (گونه های اکسیژن واکنش پذیر) هستند. به عنوان مثال می توان به اکسیژن تک (وقتی اکسیژن به الکترونهای جفت نشده به اتمهای منفرد تقسیم می شود)، پراکسید هیدروژن (hydrogen peroxide)، سوپراکسید (superoxides) و آنیون های هیدروکسیل (hydroxyl anions) اشاره کرد.

=در وهله اول باید بدانیم رادیکال های آزاد چطوری ایجاد می شوند. رادیکال های آزاد را می توان به چند روش مختلف تولید کرد. ممکن است از فرآیندهای متابولیکی طبیعی در بدن یا در اثر قرار گرفتن در معرض مواد سرطان زا (cancer causing substances) در محیط ایجاد شوند.

رادیکال های آزاد می توانند هم توسط مواد سرطان زا و هم فرآیندهای متابولیکی طبیعی سلول ها تولید شوند.

1. ایجاد رادیکال های آزاد با فرآیندهای متابولیک طبیعی

بدن ما اغلب در فرآیند تجزیه مواد مغذی، رادیکال های آزاد تولید می کند تا انرژی ایجاد کند که به بدن ما امکان عملکرد می دهد. تولید رادیکال های آزاد در فرآیندهای متابولیکی طبیعی از جمله این یکی از دلایلی است که با افزایش سن خطر ابتلا به سرطان را افزایش می یابد، حتی درصورتی که افراد در معرض مواد شیمیایی کمی باشند.

2. ایجاد رادیکال های آزاد با قرار گرفتن در معرض مواد سرطان زا

قرار گرفتن در معرض مواد سرطان زا در محیط ما می تواند رادیکال های آزاد ایجاد کند. نمونه هایی از برخی مواد سرطان زا عبارتند از:

  • دود تنباکو
  • اشعه ماوراء بنفش
  • رادون – Radon (رادون یک گاز بی بو و بی رنگ است که از پوسیدگی طبیعی اورانیوم در خاک آزاد می شود. )
  • مواد شیمیایی محیطی و شغلی مانند آزبست و وینیل کلراید (vinyl chloride)
  • بعضی ویروس ها
  • پرتوی پزشکی (Medical radiation)
  • آلودگی هوا

تأثیر رادیکال های آزاد بر بدن: استرس اکسیداتیو

استرس اکسیداتیو
تبدیل شدن یک سلول سالم به یک سلول همراه با استرس اکسیداتیو

هنگامی که رادیکال های آزاد تولید می شوند، چه از طریق قرار گرفتن در معرض ماده سرطان زا و چه از طریق انجام فرآیندهای طبیعی متابولیسم بدن، صدمه می بینند. در دسترس بودن رادیکال های آزاد چیزی را ایجاد می کند که به عنوان استرس اکسیداتیو (Oxidative Stress) در بدن شناخته می شود. دلیل نامگذاری آن این است که واکنشهایی که منجر به بدست آوردن الکترون توسط رادیکالهای آزاد می شود در حضور اکسیژن انجام می شود.

این فرایند در واقع بسیار پیچیده تر است. وقتی یک رادیکال آزاد الکترون را از یک مولکول “بدزد”، آن مولکول به رادیکال آزاد تبدیل می شود. رادیکال های آزاد می توانند نه تنها به DNA، بلکه به پروتئین، لیپید، غشای سلول و موارد دیگر در بدن آسیب برسانند. آسیب رساندن به پروتئین ها و سایر اجزای بدن ممکن است مستقیماً باعث بیماری شود.

برای اطلاعات بیشتر درباره استرس اکسیداتیو به این مقاله مراجعه کنید.

چندین نظریه وجود دارد که توصیف می کنند چرا بدن ما پیر می شود و رادیکال های آزاد در یکی از این نظریه ها گنجانده شده اند. به جای اینکه رادیکال های آزاد تنها مسئول تغییرات مربوط به پیری باشند، احتمالاً پیری طبیعی به تعدادی از فرایندهای مختلف بدن مربوط می شود.

رادیکال آزاد چگونه می تواند سرطان ایجاد کند

رادیکال آزاد , سرطان
DNA و سرطان

صدمه ای که به ژن های DNA وارد شده است ممکن است منجر به ژن هایی شود که پروتئین های بی اثر تولید می کنند. پروتئین ها نیاز به مراقب سلول های بدن دارند. برخی از این جهش ها ممکن است شامل ژن هایی باشد که به ژن های سرکوب کننده تومور معروف هستند (tumor suppressor genes). این ژن ها پروتئینی را فعال می كنند كه برای ترمیم آسیب های DNA عمل می كند یا باعث می شود سلول هایی كه آسیب دیده اند از طریق فرآیند آپوپتوز (مرگ برنامه ریزی شده سلول) از بین بروند.

آنکوژن ها (Oncogenes) ژن هایی هستند که پروتئین هایی را که رشد سلول ها را تقویت می کنند کد می کنند. ژن های طبیعی در بدن به نام “پروتئونكوژن ها (protooncogenes)” در رشد كودک در دوران بارداری مهم هستند و به طور موقت پروتئین هایی تولید می كنند كه به ترمیم بافت كمک می كنند. جهش های موجود در این ژن ها (که در آن زمان، ژن های سرطان زا هستند) منجر به تولید مداوم پروتئین هایی می شود که رشد سلول را تقویت می کنند.

اغلب اوقات، این یک سری جهش در ژن های سرکوبگر تومور و در آنکوژن ها است که منجر به سرطان می شود. آسیب (جهش ها) به ژن های سرکوبگر تومور باعث می شود که سلول آسیب دیده بتواند بدون ترمیم (غیرطبیعی) زنده بماند و انکوژن های آسیب دیده رشد آن سلول آسیب دیده را تقویت می کنند. نتیجه، تشکیل یک سلول سرطانی است.

آنتی اکسیدان و رادیکال آزاد

آنتی اکسیدان و رادیکال آزاد

بسیاری از مواد شیمیایی گیاهی (plant chemicals) موجود در غذاهایی که می خوریم به عنوان آنتی اکسیدان عمل می کنند. این مواد مغذی با تشکیل رادیکال های آزاد عمل می کنند و ممکن است آسیب هایی را که در بدن ایجاد می کنند کاهش دهند. تصور می شود که این حداقل بخشی از دلیل ارتباط رژیم غذایی غنی از سبزیجات و میوه ها با کاهش خطر ابتلا به بسیاری از بیماری ها باشد.

نمونه هایی از آنتی اکسیدان ها شامل ویتامین E، ویتامین A، بتاکاروتن، آنتوسیانیدین (در توت)، اپی گالا کاتکین-3-گالات (EGCG) در چای سبز و موارد دیگر است.

مکمل های آنتی اکسیدانی

بسیاری از مطالعات نشان داده اند که خوردن غذاهای غنی از آنتی اکسیدان با کاهش خطر ابتلا به بیماری ها، از جمله سرطان همراه است. متأسفانه، مکمل های آنتی اکسیدانی همان اثر ندارند.

به عنوان مثال در سرطان ریه، دانشمندان با دانستن اینکه افرادی که میزان بیشتری از غذاهای سرشار از بتاکاروتن و ویتامین E دریافت می کنند، در معرض خطر کمتری برای ابتلا به سرطان ریه قرار دارند، پژوهشی انجام دادند که در آن گروهی از افراد روزانه مکمل بتاکاروتن مصرف می کردند و گروه دیگر، افرادی که سیگار می کشیدند و بتاکاروتن مصرف می کردند در واقع بیشتر در معرض خطر ابتلا به سرطان ریه بودند.

آنتی اکسیدان در افرادی که از قبل سرطان دارند

برای کسانی که تحت درمان سرطان هستند، بسیار مهم است که درباره مکمل های آنتی اکسیدانی – یا هر مکمل دیگری برای آن – با متخصص انکولوژی خود صحبت کنند. چند نگرانی مختلف وجود دارد که مطرح شده است.

یکی مربوط به افرادی است که تحت درمان های سرطانی مانند شیمی درمانی و پرتودرمانی قرار می گیرند. برخی از مکمل های ویتامین می توانند اثربخشی درمان های سرطان را کاهش دهند، و دلیل این امر وقتی مکانیسم این روش های درمانی را در نظر بگیرید منطقی است. برخی از روش های درمانی سرطان، مانند پرتودرمانی، رادیکال های آزاد ایجاد می کند تا سلول های سرطانی را از بین ببرد. در این شرایط، استفاده از آنتی اکسیدان ها می تواند از نظر تئوری، اثربخشی درمان را کاهش دهد. در این تنظیمات، آنتی اکسیدان ها ممکن است به محافظت از سلول های سرطانی که قصد دارید آنها را از بین ببرید، کمک کنند.

چگونه رادیکال های آزاد را در بدن کاهش دهیم

کاهش رادیکال های آزاد در بدن هم شامل کاهش احتمال تشکیل آنها و هم تأمین آنتی اکسیدان برای بدن است. بدن خودش آنتی اکسیدان تولید می کند، اما نه به مقدار کافی. توجه به این نکته که از آنجا که رادیکال آزاد در طی فرآیند های سلولی طبیعی تولید می شوند، افراد ممکن است “همه کارها را به درستی انجام دهند” و همچنان به سرطان مبتلا شوند.

کاهش رادیکال های آزاد شامل، اجتناب از منابع آنها (مواد سرطان زا) و نیز تأمین آنتی اکسیدان های سالم در رژیم غذایی بدن است.

اقدامات مربوط به روزمره برای کاهش رادیکال آزاد شامل عدم استعمال سیگار، اجتناب از غذاهای فراوری شده، احتیاط مواجهه با هر نوع ماده شیمیایی که در خانه یا محل کار با آن کار می کنید، و موارد دیگر است.

تا آنجا که می توانید انواع مختلفی از آنتی اکسیدان ها را در رژیم غذایی خود داشته باشید، متخصصان تغذیه معمولاً خوردن غذاهای رنگی مختلف که اغلب حاوی گروه های مختلف آنتی اکسیدان هستند توصیه می کنند.

 

منبع: verywellhealth

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا