تغذیه

لیپید چیست؟ انواع و فواید لیپید ها

lipid

لیپید ها (Lipid) مولکولهایی هستند که حاوی هیدروکربن (hydrocarbons) هستند و عناصر سازنده ساختار و عملکرد سلول های زنده را تشکیل می دهند. نمونه هایی از لیپیدها شامل چربی ها، روغن ها، ویتامین های خاص مانند A ،D ،E و K، هورمون ها و بیشتر غشای سلول است که از پروتئین تشکیل نشده است.

لیپیدها به دلیل غیر قطبی بودن در آب قابل حل نیستند، بنابراین در حلال های غیر قطبی مانند کلروفرم (chloroform) قابل حل هستند.

لیپید ها از چه چیزهایی تشکیل شده اند؟

لیپید ها مانند کربوهیدرات ها از سه عنصر شیمیایی کربن، هیدروژن و اکسیژن تشکیل شده اند. اما نسبت به کربوهیدرات ها از مقدار کمتری اکسیژن برخوردارند. بعضی لیپید ها حاوی فسفر، ازت، کربوهیدرات و پروئین نیز می باشند.

اسید های چرب جزء اصلی بیشتر لیپید ها هستند. اسید چرب از زنجیره کربن و هیدروژن با یک گروه کربوکسیل (CooH) در انتهای آلفا و یک گروه متیل (CH3) در انتهای گاما تشکیل شده است. در حدود 20 اسید چرب در مواد غذایی و بدن وجود دارد.

تعداد اتم های کربن اسید های چرب معمولا زوج است، اما در هر اسید تعداد متفاوتی کربن موجود می باشد: اسید های چرب دارای زنجیره کوتاه (4 تا 6 کربن)، اسید های چرب دارای زنجیره متوسط (8 تا 12 کربن) و اسید های چرب زنجیره بلند (بیش از 12 کربن).

اسید های چرب از نظر نوع پیوند کربن به کربن نیز فرق دارند و «اشباع شده» یا «غیر اشباع» می باشند. اگر بین کربن های اسید چرب یک پیوند وجود داشته باشد، آن اسید چرب اشباع شده است. مانند اسفنج مرطوبی که آب بیشتری نگاه نمی دارد، بنابراین کربن نمی تواند هیدروژن بگیرد. اگر بین دو کربن دو پیوند موجود باشد، آن اسید چرب غیر اشباع می باشد. چنین اسید چربی می تواند هیدروژن بیشتری بگیرد. اسید های چرب غیر اشباع دارای یک پیوند دوگانه تک غیر اشباع، اسیدهای دارای دو پیوند دوگانه یا بیشتر چند غیر اشباع نامیده می شوند.

ترکیب و عملکرد لیپیدها در بدن

چربی ها به طور مستقیم از چربی های موجود در رژیم غذایی استفاده می شوند، یا در غیر این صورت سنتز می شوند. مسیرهای بیوسنتز بی شماری وجود دارد که باعث تجزیه و سنتز لیپیدها در بدن می شود.

عملکردهای اصلی بیولوژیکی لیپیدها شامل ذخیره انرژی است، زیرا ممکن است لیپیدها تجزیه شوند تا مقدار زیادی انرژی ایجاد کنند. لیپیدها همچنین اجزای ساختاری غشاهای سلولی را تشکیل می دهند و پیام رسان ها و مولکول های سیگنالینگ مختلفی را در بدن تشکیل می دهند.

انواع لیپید

 

انواع لیپیدبا وجود اینکه لیپید ها را می خوریم، اما بدن می توانند تمام اجزای لیپید ها را، با یک استثنا بسازد. سه اسید چرب غیراشباع با زنجیره بلند: اسید لینولئیک، اسید لینولنیک و اسید آراشیدونیک استثنای مذکور هستند. بدن نمی تواند این سه اسید چرب را بسازد یا مقدار سنتز آن ها را در بدن آنقدر کم است که باید بوسیله غذا تامین شوند، بنابراین اسید های چرب ضروری هستند.

طبقه بندی این اسید های چرب به عنوان ضروری تغییر یافته است. اسید لینولئیک که یک اسید چرب امگا6 می باشد، همیشه ضروری ذکر شده است. قبلا اسید لینولنیک (امگا3) نیز ضروری در نظر گرفته می شد، اما بعد ها تصور شد که این اسید تا زمانی که اسید لینوئیک کافی به بدن برسد، در بدن ساخته می شود. با شناخت بیشتر نقش های اسیدلینولنیک و بروز علائم کمبود آن با وجود اسیدلینولئیک کافی در غذا، مجددا اسید لینولنیک ضروری طبقه بندی شد و باید از طریق غذا به بدن برسد. اسید آراشیدونیک (امگا6) برای کودکان ضروری است زیرا در بدن بزرگسالان از اسیدلینولئیک ساخته می شود.

لیپید ها به سه دسته اصلی تقسیم می شوند: لیپید های ساده، لیپید های مرکب، و ترکیبات شبه چربی. هر سه دسته در بدن و در مواد غذایی وجود دارند.

لیپید های ساده

همان روغن ها و چربی ها هستند. چربی ها و روغن ها ترکیبات و خواص متفاوتی دارند که بعضی از آن ها مشترک است.چربی ها در حرارت اتاف جامد و روغن ها مایع هستند. مثل چربی گوساله و روغن ذرت. لیپید ساده ذخیره شده در بافت چربی بدن «چربی بدن» نامیده می شود. لیپید های ساده، چه در بدن و چه در موادغذایی، انرژی تولید می کنند.

لیپید های ساده فقط دارای اسید های چرب متصل به گلیسرول هستند. گلیسرول یک الکل سه کربنی با ساختمانی شبیه گلوکز است. هر گروه هیدروکسیل (OH-) می تواند با یک اسید چرب اتصال یابد.

یک یا دو یا سه اسید چرب ممکن است با مولکول گلیسرول ترکیب شوند. مونوگلیسرید ها حاوی یک اسید چرب متصل به ملکول گلیسرول هستند، دی گلیسرید ها دو اسید چرب متصل به گلیسرول دارند و در تری گلیسرید ها سه اسید چرب به گلیسرول متصل می گردد. اسید های چرب متصل به گلیسرول ممکن است یک نوع و یا متفاوت باشند. حدود 98 درصد چربی غذایی و 90 درصد چربی بدن از نوع تری گلیسرید ها ی مخلوط هستند. یعنی حداقل دو اسید چرب متصل به ملکول گلیسرول با هم فرق دارند.

دانشمندان واژه درست تر «اسیل» را بکار می برند. مثل تری اسیل گلیسرول یا دی اسیل گلیسرول اما واژه های قدیمی تر هننوز در گفتگوی روزمره، رو بروی برچسب مواد غذایی، و در گزارش آزمایش های بالینی استفاده می شود.

لیپید های مرکب

لیپید هایی هستند که گاهی در آن ها یک الکل دیگر جای گلیسرول قرار می گیرد و یا یکی گروه شیمیایی دیگر جایگزین یکی از اسید های چرب می شود. فسفات، ازت، کربوهیدرات یا پروتئین گروه های شیمیایی جایگزین هستند. برای مثال یک فسفولیپید به نام لسیتین را می توان ذکر کرد که یک فسفات و یک گروه نیتروژن جانشین یکی از اسید های چرب ان شده اند. لسیتین در کبد به سرعت سنتز می شود تا به حمل چربی ها در سراسر بدن کمک کند. مثال دیگر سفالین است که برای شکل گیری مغز و بافت عصبی مورد نیاز است.

اسفنگولیپید ها نوعی از گلیکولیپید (لیپیدویک کربوهیدرات مثل گالاکتوز) هستند که در مغز و سیستم عصبی وجود دارند. لیپوپوتئین (لیپیدوپروتئین) شکل انتقالی لیپید ها در خون است.

ترکیبات شبه چربی (مشتقات لیپید ها)

کربن های این ترکیبات آرایش حلقوی دارند. بیشتر آن ها از لیپید های ساده و مرکب مشتق شده اند. از این نوع می توان استرول ها مثل کلسترول، اسید های صفراوی، هورمون های جنسی، ایکوزانوئید ها مثل پروستاگلاندین ها، لوکوتورین ها و ترومبوکسان، و نیز ویتامین های محلول در چربی (A,D,E,K) را نام برد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا