بیماری ها

استرس اکسیداتیو چیست؟ و بیماری های مرتبط با آن

استرس اکسیداتیو (oxidative stress) عدم تعادل رادیکال های آزاد و آنتی اکسیدان های بدن است که می تواند منجر به آسیب سلول و بافت شود. استرس اکسیداتیو به طور طبیعی رخ می دهد و در روند پیری نقش دارد. مجموعه ای از شواهد علمی نشان می دهد که استرس اکسیداتیو در طولانی مدت در ایجاد طیف وسیعی از بیماری های مزمن نقش دارد. بیماری هایی مثل سرطان، دیابت و بیماری های قلبی است.

در این مقاله، ما بررسی می کنیم که استرس اکسیداتیو چیست، چگونه بر بدن تأثیر می گذارد و چگونه می توان آن را کاهش داد.

استرس اکسیداتیو چیست؟

استرس اکسیداتیو
تبدیل شدن یک سلول سالم به یک سلول همراه با استرس اکسیداتیو

استرس اکسیداتیو می تواند هنگامی ایجاد شود که عدم تعادل رادیکال های آزاد و آنتی اکسیدان ها در بدن وجود داشته باشد.

سلولهای بدن در طی فرآیند های متابولیک طبیعی رادیکال های آزاد تولید می کنند. همچنین، سلول ها آنتی اکسیدان هایی تولید می کنند که این رادیکال های آزاد را خنثی می کنند. به طور کلی، بدن قادر است تعادل بین آنتی اکسیدان ها و رادیکال های آزاد را حفظ کند.

عوامل مختلفی به استرس اکسیداتیو و تولید بیش از حد رادیکال های آزاد کمک می کنند. این عوامل می تواند شامل موارد زیر باشد:

  • رژیم غذایی
  • شیوه زندگی
  • شرایط خاص
  • عوامل محیطی مانند آلودگی و پرتوافشانی (Radiation)

پاسخ ایمنی طبیعی بدن همچنین می تواند به طور موقت استرس اکسیداتیو ایجاد کند. این نوع استرس اکسیداتیو باعث ایجاد التهاب خفیف می شود که پس از مقابله سیستم عفونت با ایمنی یا ترمیم آسیب، از بین می رود.

استرس اکسیداتیو کنترل نشده می تواند روند پیری را تسریع کند.

رادیکال های آزاد چیست؟

رادیکال آزاد

رادیکال های آزاد (Free radicals)، از جمله گونه های اکسیژن واکنش پذیر، مولکول هایی با یک یا چند الکترون جفت نشده هستند. نمونه هایی از رادیکال های آزاد عبارتند از:

  • سوپراکسید (superoxide)
  • رادیکال هیدروکسیل (hydroxyl radical)
  • رادیکال اکسید نیتریک (nitric oxide radical)

سلول ها، حاوی ساختارهای کوچکی به نام میتوکندری (mitochondria) هستند که برای تولید انرژی به شکل آدنوزین تری فسفات (ATP) کار می کنند.

میتوکندری با ترکیب اکسیژن و گلوکز، دی اکسید کربن، آب و ATP تولید می کند. رادیکال های آزاد به عنوان محصولات جانبی این فرآیند متابولیسم بوجود می آیند.

مواد خارجی مانند دود سیگار، آفت کش ها و ازن نیز می توانند باعث ایجاد رادیکال های آزاد در بدن شوند.

آنتی اکسیدان چیست؟

آنتی اکسیدان
گوجه فرنگی حاوی آنتی اکسیدان است.

آنتی اکسیدان ها (Antioxidant) موادی هستند که با اهدای الکترون، رادیکال های آزاد را خنثی یا از بین می برند. اثر خنثی کننده آنتی اکسیدان ها به محافظت از بدن در برابر استرس اکسیداتیو کمک می کند. نمونه هایی از آنتی اکسیدان ها شامل ویتامین های A ، C و E است.

آنتی اکسیدان ها مانند رادیکال های آزاد از چندین منبع مختلف به دست می آیند. سلول ها به طور طبیعی آنتی اکسیدان هایی مانند گلوتاتیون (glutathione) تولید می کنند.

همچنین رژیم غذایی فرد منبع مهمی از آنتی اکسیدان ها است. غذاهایی مانند میوه ها و سبزیجات بسیاری از آنتی اکسیدان های ضروری را به شکل ویتامین ها و مواد معدنی تأمین می کنند که بدن نمی تواند به تنهایی آن ها را ایجاد کند.

در این مقاله با آنتی اکسیدان بیشتر آشنا شوید!

اثرات استرس اکسیداتیو

اثرات استرس اکسیداتیو
پیری یکی از اثرات استرس اکسیداتیو است.

اثرات استرس اکسیداتیو متفاوت است و همیشه مضر نیست. به عنوان مثال، استرس اکسیداتیو که ناشی از فعالیت بدنی است ممکن است اثرات تنظیمی مفیدی بر بدن داشته باشد.

ورزش باعث افزایش تشکیل رادیکال های آزاد می شود که می تواند باعث ایجاد استرس اکسیداتیو موقتی در عضلات شود. با این حال، رادیکال های آزاد تشکیل شده در طی فعالیت های بدنی رشد بافت را تنظیم می کنند و تولید آنتی اکسیدان ها را تحریک می کنند.

استرس اکسیداتیو خفیف ممکن است بدن را در برابر عفونت و بیماری ها محافظت کند. در مطالعه ای در سال 2015، دانشمندان دریافتند که استرس اکسیداتیو گسترش سلولهای سرطانی ملانوم را در موش ها محدود می کند.

با این حال، استرس اکسیداتیو در طولانی مدت به سلول ها، پروتئین ها و DNA بدن آسیب می رساند. که می تواند باعث پیری شود و ممکن است در پیشرفت طیف وسیعی از بیماری ها نقش مهمی داشته باشد.

ما در زیر برخی از این بیماری ها را مورد بحث قرار می دهیم:

التهاب مزمن

التهاب مزمن

استرس اکسیداتیو می تواند باعث التهاب مزمن (Chronic inflammation) شود.

عفونت ها و آسیب ها ایمنی بدن را تحریک می کنند. سلولهای ایمنی موسوم به ماکروفاژها (macrophages) ضمن مبارزه با میکروب های مهاجم، رادیکال های آزاد تولید می کنند. این رادیکال های آزاد می توانند به سلول های سالم آسیب برسانند و منجر به التهاب شوند.

در شرایط عادی، التهاب پس از از بین بردن عفونت یا ترمیم بافت آسیب دیده توسط سیستم ایمنی، از بین می رود.

با این حال، استرس اکسیداتیو همچنین می تواند باعث التهاب شود، که به نوبه خود، رادیکال های آزاد بیشتری تولید می کند که می تواند منجر به استرس اکسیداتیو بیشتر شود، و یک چرخه ایجاد می کند.

التهاب مزمن ناشی از استرس اکسیداتیو ممکن است به چندین بیماری از جمله دیابت، بیماری های قلبی عروقی و آرتروز منجر شود.

بیماری های نورودژنراتیو

بیماری های نورودژنراتیو

اثرات استرس اکسیداتیو ممکن است به چندین بیماری تخریب عصبی مانند بیماری آلزایمر و پارکینسون کمک کند.

مغز به ویژه در برابر استرس اکسیداتیو آسیب پذیرتر است زیرا سلول های مغز به مقدار قابل توجهی اکسیژن نیاز دارند. طبق پژوهشی در سال 2018 مشخص شد، مغز 20 درصد از کل اکسیژن مورد نیاز بدن برای تأمین سوخت خود را مصرف می کند.

سلول های مغز از اکسیژن برای انجام فعالیت های متابولیکی شدید که رادیکال های آزاد ایجاد می کنند استفاده می کنند. این رادیکال های آزاد به رشد سلول های مغزی، انعطاف‌ پذیری عصبی (neuroplasticity) و عملکرد شناختی کمک می کنند.

در طی استرس اکسیداتیو، رادیکال های آزاد اضافی می توانند به ساختارهای داخل سلول های مغزی آسیب برسانند و حتی باعث مرگ سلول شوند، که ممکن است خطر ابتلا به بیماری پارکینسون را افزایش دهد.

استرس اکسیداتیو پروتئین های اساسی مانند پپتیدهای آمیلوئید بتا (amyloid-beta peptides) را تغییر می دهد. با توجه به یک پژوهش در سال 2018، استرس اکسیداتیو ممکن است این پپتیدها را به گونه ای اصلاح کند که به تجمع پلاک های آمیلوئید در مغز کمک کند. این نشانگر اصلی بیماری آلزایمر است.

بیماری های مرتبط با استرس اکسیداتیو

بیماری استرس اکسیداتیو

استرس اکسیداتیو ممکن است در ایجاد طیف وسیعی از بیماری ها نقش داشته باشد، از جمله:

  • سرطان
  • بیماری آلزایمر
  • بیماری پارکینسون
  • دیابت
  • بیماری های قلبی عروقی مانند فشار خون بالا، تصلب شرایین و سکته مغزی
  • اختلالات التهابی
  • سندرم خستگی مزمن
  • آسم
  • ناباروری مردانه

عوامل افزایش استرس اکسیداتیو

عواملی که ممکن است در طولانی مدت خطر استرس اکسیداتیو را در فرد افزایش دهند عبارتند از:

  • چاقی
  • رژیم های غذایی پر چربی، قند و غذاهای فرآوری شده
  • قرار گرفتن در معرض اشعه
  • سیگار کشیدن یا سایر محصولات تنباکو
  • مصرف الکل
  • داروهای خاص
  • آلودگی
  • قرار گرفتن در معرض آفت کش ها یا مواد شیمیایی صنعتی

کاهش استرس اکسیداتیو

لازم به یادآوری است که بدن هم به رادیکال های آزاد و هم به آنتی اکسیدان ها احتیاج دارد. کم یا زیاد بودن هر یک ممکن است منجر به مشکلات سلامتی شود.

شیوه زندگی و اقدامات غذایی که می توانند به کاهش استرس اکسیداتیو در بدن کمک کنند عبارتند از:

  • داشتن یک رژیم غذایی متعادل و سالم و سرشار از میوه و سبزیجات
  • محدود کردن مصرف غذاهای فرآوری شده، به ویژه غذاهایی که سرشار از قند و چربی هستند
  • ورزش منظم
  • ترک سیگار
  • کاهش استرس
  • اجتناب یا کاهش قرار گرفتن در معرض آلودگی و مواد شیمیایی سخت

حفظ وزن بدن ممکن است به کاهش استرس اکسیداتیو کمک کند. طبق یک بررسی در سال 2015، سلولهای چربی اضافی، مواد التهابی تولید می کنند که باعث افزایش فعالیت التهابی و تولید رادیکال های آزاد در سلول های ایمنی می شود.

جمع بندی

استرس اکسیداتیو هنگامی رخ می دهد که بیش از حد رادیکال های آزاد در سلول های بدن وجود داشته باشد. بدن در طی فرآیندهای متابولیک طبیعی رادیکال های آزاد تولید می کند.

استرس اکسیداتیو می تواند به سلول ها، پروتئین ها و DNA آسیب برساند که می تواند در پیری نقش داشته باشد. همچنین ممکن است در ایجاد طیف وسیعی از بیماری ها، از جمله دیابت، سرطان و بیماری های تخریب کننده اعصاب مانند آلزایمر نقش داشته باشد.

بدن به طور طبیعی آنتی اکسیدان هایی برای مقابله با این رادیکال های آزاد تولید می کند. رژیم غذایی فرد منبع مهمی از آنتی اکسیدان ها است.

ایجاد برخی از سبک های زندگی و تغییر در رژیم غذایی ممکن است به کاهش استرس اکسیداتیو کمک کند. اینها شامل حفظ وزن بدن سالم، ورزش منظم و رژیم غذایی سالم و متعادل و سرشار از میوه و سبزیجات می باشد.

 

منبع: medicalnewstoday

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا